Kurumsal hukuk dünyasında, şirket ortaklıkları sıklıkla "evlilik" kurumuna benzetilir; kuruluşu büyük umutlarla başlar, ancak süreç içinde anlaşmazlıklar, vizyon farklılıkları ve güven bunalımları yaşanabilir. Bu noktada, "boşanma" yani ortaklığın sonlandırılması gündeme gelir.
I. Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkma
Limited şirketler, sermaye şirketi olmalarına rağmen şahıs şirketi özellikleri (intuitus personae) gösterirler. Bu nedenle TTK, limited şirket ortaklarına şirketten ayrılma konusunda daha geniş haklar tanımıştır.
A. Ortaklıktan Çıkma (Kendi İsteğiyle)
TTK m. 638 hükmü, ortağa iki temel yolla şirketten çıkma hakkı tanır:
1. Sözleşmesel Çıkma Hakkı
Şirket ana sözleşmesine konulacak hükümle, ortaklara belirli şartların gerçekleşmesi halinde veya serbest iradeleriyle çıkma hakkı tanınabilir. Tek taraflı beyanla ayrılma mümkündür.
2. Haklı Sebeple Çıkma Davası
Sözleşmede hüküm olmasa dahi, TTK m. 638/2 uyarınca "haklı sebeplerin" varlığı halinde mahkemeye başvurarak çıkma izni istenebilir.
Yargıtay İçtihatlarında "Haklı Sebepler"
B. Ortaklıktan Çıkarılma (Şirket Tarafından)
Şirket, istenmeyen bir ortağı bünyesinden uzaklaştırabilir mi? TTK m. 640 bu soruya "Evet" yanıtını verir, ancak sıkı şartlara bağlar:
1. Sözleşmesel Çıkarma
Şirket sözleşmesinde çıkarılabilecek haller açıkça yazılmışsa (Örn: "Rakip firmada çalışmak"), genel kurul kararıyla ortak çıkarılabilir.
2. Mahkeme Kararıyla
Sözleşmede hüküm olmasa bile, haklı sebep varsa şirket mahkemeye başvurarak ortağın çıkarılmasını talep edebilir (TTK m. 640/3).
Çıkarma Kararı İçin Gerekli Nisap (TTK m. 621)
- • Genel Kurul'da temsil edilen oyların 2/3'ünün onayı
- • Oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğu
C. Ayrılma Akçesi (The Exit Value)
Ortak şirketten çıktığında veya çıkarıldığında, hissesini alıp gitmez; hissesinin karşılığı olan bedeli talep eder. Buna "Ayrılma Akçesi" denir (TTK m. 641).
Ayrılma Akçesi Hesaplama
Ayrılma akçesi, esas sermaye payının gerçek değeri (piyasa değeri) üzerinden hesaplanır.
⚠️ Bilanço değeri üzerinden hesaplama yapılması hukuka aykırıdır!
Değer tespiti, mahkemece atanan uzman bilirkişiler tarafından şirketin aktifleri, marka değeri, müşteri portföyü (Goodwill) dikkate alınarak yapılır.
II. Anonim Şirketlerde Durum: "Kapalı Kapılar"
Anonim şirketlerde kural olarak "sermaye" esastır, ortakların kişiliği ikinci plandadır. Bu nedenle TTK, A.Ş. ortağına "Canım sıkıldı, paramı verin gidiyorum" deme hakkı tanımamıştır.
A.Ş. ortağı kural olarak hissesini üçüncü bir kişiye satarak şirketten çıkar (Stock Sale). Ancak iki önemli istisna vardır:
A. Haklı Sebeple Fesih ve Çıkma Davası (TTK m. 531)
Bu madde, A.Ş.'lerde azınlık haklarının "Magna Carta"sı olarak bilinir.
- • Sermayenin en az %10'unu (halka açıklarda %5) temsil eden pay sahipleri başvurabilir
- • Haklı sebeplerin varlığı halinde şirketin feshi istenebilir
- • Mahkeme, fesih yerine davacı ortakların paylarının gerçek değerini ödeyerek çıkarılmasına karar verebilir
Pratikte A.Ş.'den mahkeme yoluyla çıkmanın en etkili yoludur.
B. Birleşme Yoluyla Çıkarma (Squeeze-Out)
TTK m. 141 ve 208 kapsamında, şirket birleşmeleri sırasında veya hakim şirketin (%90 pay sahipliği) gücünü kullanarak, azınlıkta kalan ortakları "pay bedellerini ödeyerek" şirketten zorla çıkarması mümkündür.
III. Zorunlu Arabuluculuk (TTK m. 5/A)
Arabuluculuk Zorunlu
Ayrılma akçesi talepli davalarda (konusu para olan) arabuluculuk dava şartıdır.
Tartışmalı Alan
Sadece "çıkma izni" veya "fesih" istenen davalarda arabuluculuk şartı aranmayabilir. Ancak usulden ret riski için tavsiye edilir.
IV. Yönetim ve Ortakların Stratejik Hataları
1. Değer Tespiti Hatası
Ortaklar genellikle şirketin vergi levhasındaki kâra odaklanır. Oysa ayrılma akçesi, şirketin potansiyel değeri, gayrimenkulleri ve marka değeri üzerinden hesaplanır.
2. Genel Kurul Usulsüzlükleri
Çıkarma kararı alan genel kurulların çağrı usulüne uyulmaması, kararın iptaline yol açar.
3. İspat Sorunu
"Haklı sebep" kavramı soyut olduğu için, iddiaların ticari defterler, e-postalar ve tanıklarla somutlaştırılması gerekir.
Sonuç
Şirket ortaklığından çıkma veya çıkarılma, teknik hukuki bilgi ve finansal okuryazarlık gerektiren multidisipliner bir süreçtir. Limited şirketlerde süreç daha esnekken, Anonim şirketlerde TTK m. 531 davası adeta bir "satranç oyunu" gibi stratejik hamleler gerektirir.
"Şirketin finansal geleceğini ve ortakların malvarlığını doğrudan etkileyen bu süreçte, uzman bir ticaret hukuku avukatından destek alınması, telafisi imkansız zararların önüne geçecektir."
— Av. Mesut İLME
Yasal Uyarı
Bu makale, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her somut olay farklılık gösterebileceğinden, hak kaybı yaşamamak adına hukuki danışmanlık alınız.
İlgili Mevzuat
- • 6102 sayılı TTK m.638-641 (Ltd. Şti. Çıkma/Çıkarılma)
- • 6102 sayılı TTK m.531 (A.Ş. Haklı Sebeple Fesih)
- • 6102 sayılı TTK m.621 (Önemli Kararlar Nisabı)
- • 6102 sayılı TTK m.208 (Squeeze-Out)
- • 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu