Küresel ekonominin rekabetçi yapısı, şirketleri "organik büyüme" yerine, daha hızlı ve stratejik olan "inorganik büyüme" yöntemlerine yöneltmektedir. M&A süreçleri; sadece hisselerin el değiştirmesi değil, şirketlerin tüzel kişiliklerinin, malvarlıklarının, borçlarının ve işçi sözleşmelerinin "külli halefiyet" ilkesiyle yeniden yapılandırıldığı karmaşık bir metamorfozdur.
1. Kavramsal Çerçeve ve Hukuki Nitelik
A. Birleşme (Merger)
TTK m. 136 uyarınca birleşme; bir veya birden çok ticaret şirketinin malvarlığının, tasfiye olunmaksızın, bir başka ticaret şirketine (devralan) veya yeni kurulan bir şirkete geçmesi işlemidir.
Temel İlke: KÜLLİ HALEFİYET (TTK m. 153)
Birleşmenin en önemli hukuki sonucu "Külli Halefiyet"tir. Devralan şirket; devrolunan şirketin aktif ve pasiflerini, hak ve borçlarını, sözleşmelerini bir bütün olarak kendiliğinden devralır.
Tapu devri gibi işlemler kurucu değil, açıklayıcı niteliktedir.
B. Devralma (Acquisition - Share Deal)
Geniş anlamda devralma, bir şirketin hisselerinin tamamının veya çoğunluğunun bir başka şirket veya kişi tarafından satın alınmasıdır. Burada hedef şirketin tüzel kişiliği sona ermez, sadece sahiplik yapısı (kontrol) değişir.
2. Birleşme İşleminde Hukuki Süreç Adımları
TTK'da öngörülen birleşme süreci, alacaklıların ve pay sahiplerinin korunması amacıyla sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır.
Birleşme Sözleşmesi
Yönetim organları tarafından hazırlanır (TTK m.145)
Birleşme Raporu
Hukuki ve ekonomik gerekçelerin açıklandığı rapor (TTK m.147)
İnceleme Hakkı
GK'dan 30 gün önce ortakların incelemesine sunum
Genel Kurul Onayı
Ağırlaştırılmış nisaplarla onay (A.Ş. çoğunluk, Ltd. 3/4)
Tescil ve İlan
Ticaret siciline tescil ile hukuken geçerlilik
A.Ş.: Sermayenin çoğunluğunu temsil edenlerin onayı
Ltd. Şti.: Sermayenin en az 3/4'üne sahip ortakların onayı
3. Due Diligence (Hukuki Durum Tespiti)
M&A süreçlerinin en kritik aşaması, kanunda açıkça yazmasa da uygulamanın vazgeçilmezi olan Due Diligence sürecidir.
Kurumsal DD
Şirket defterleri, genel kurul kararları, imza sirküleri
Sözleşmesel DD
Tedarikçi, müşteri sözleşmeleri ve "Change of Control" maddeleri
Dava ve İcra DD
Devam eden davalar ve potansiyel hukuki riskler
IP DD
Marka, patent ve fikri mülkiyet hakları
İş Hukuku DD
İşçi alacakları ve kıdem tazminatı yükü
Vergi DD
Vergi borçları, inceleme riskleri ve teşvikler
Hukuki Not
Yeterli bir DD yapılmadan gerçekleştirilen devralmalarda, alıcı şirket "basiretli tacir" gibi davranmamış sayılabilir ve sonradan ortaya çıkan "ayıplardan" dolayı satıcıya rücu etmekte zorlanabilir.
4. Rekabet Hukuku Boyutu: İzin ve Bildirim
4054 sayılı Kanun m. 7 ve 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca, belirli eşikleri aşan birleşme ve devralmalarda Rekabet Kurulu izni zorunludur.
Bildirim Eşikleri (2026):
Türkiye ciroları toplamı 750 milyon TL'yi VE en az iki tarafın ayrı ayrı ciroları 250 milyon TL'yi aşıyorsa
Hedef şirketin Türkiye cirosu 250 milyon TL'yi aşıyorsa
Gun Jumping - Ciddi Yaptırım!
İzne tabi bir birleşme, Rekabet Kurulu izni olmadan tescil edilirse, işlem hukuken geçersizdir ve taraflara ciddi idari para cezası uygulanır.
5. Alacaklıların Korunması (TTK m. 157)
İlan Zorunluluğu
TTSG'de yedişer gün arayla 3 defa ilan yapılarak alacaklılara bildirim
Teminat Talebi
Alacaklılar, ilandan itibaren 3 ay içinde alacaklarının teminat altına alınmasını talep edebilir
6. İş İlişkileri ve Çalışanların Durumu
TTK m. 158 ve İş Kanunu m. 6 uyarınca; devralınan şirketin işçileri, mevcut iş sözleşmeleriyle birlikte, bütün hak ve borçlarıyla devralan şirkete geçer.
Kıdem Tazminatı
İşçinin devralınan şirketteki kıdem süresi, yeni şirkette de aynen devam eder.
İtiraz Hakkı
İşçi, iş ilişkisinin devredilmesine itiraz edebilir. Bu durumda sözleşme yasal sürenin sonunda feshedilmiş sayılır.
7. Kolaylaştırılmış Birleşme (TTK m. 155)
%100 Pay Sahipliği Durumu:
Devralan şirket, devralınan şirketin oy hakkı veren paylarının %100'üne sahipse (Ana ortaklık - Yavru ortaklık ilişkisi), kanun koyucu süreci hızlandırmıştır:
- Birleşme raporu hazırlanmasına gerek yok
- Genel kurul onayına gerek yok (YK kararı yeterli)
- İnceleme hakkı kısıtlanabilir
Bu yöntem, holding içi yeniden yapılandırmalarda sıklıkla tercih edilir.
Sonuç
Şirket birleşme ve devralmaları (M&A); finansal, vergisel ve hukuki boyutları olan çok katmanlı operasyonlardır. Sürecin başında yapılacak bir "Due Diligence" hatası veya Rekabet Kurulu bildiriminin atlanması, milyonlarca liralık zarara ve işlemin iptaline yol açabilir.
"Sürecin, niyet mektubu aşamasından kapanışa (closing) kadar, birleşme ve devralma hukuku alanında uzman avukatlarla yürütülmesi, ticari başarının ön şartıdır."
— Av. Mesut İLME
Yasal Uyarı
Bu makale, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her birleşme işlemi kendine özgü dinamikler içerdiğinden, hak kaybı yaşamamak adına profesyonel hukuki destek alınmalıdır.
İlgili Mevzuat
- • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.136-158 (Birleşmeler)
- • 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.7
- • 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.6 (İşyeri Devri)