Miras Payı Nasıl Hesaplanır?
Yasal miras payı üç adımda bulunur. Önce hangi zümreninmirasçı olduğu belirlenir, sonra varsa sağ kalan eşin payı terekeden ayrılır, kalan kısım o zümre içinde paylaştırılır. Bu sıra önemlidir: eşin payı zümreden bağımsız değil, tam tersine hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.
- Zümre tespiti. Altsoy (çocuklar, torunlar) varsa birinci zümre mirasçıdır ve sonraki zümreler devreye girmez. Altsoy yoksa anne-baba ve onların altsoyu (kardeşler), o da yoksa büyükanne-büyükbaba ve altsoyları mirasçı olur.
- Eşin payının ayrılması. Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır ama payı sabit değildir (aşağıdaki tablo).
- Kalanın paylaştırılması. Eşin payı düşüldükten sonra kalan kısım, mirasçı olan zümre içinde kural olarak eşit bölünür; vefat etmiş bir mirasçının payı kendi altsoyuna geçer (halefiyet).
Yukarıdaki araç bu sırayı birebir uygular ve payları kesir olarak üretir. Terekenin TL değerini girerseniz her mirasçının tutarını da gösterir; girmezseniz yalnız oranlar üzerinden çalışır — tereke değeri bilinmeden tutar üretmek yanıltıcı olurdu.
Eşin Miras Payı Zümreye Göre Değişir
Sağ kalan eşin payı, en çok yanlış bilinen konudur. Eş her hâlde mirasçıdır ancak payı, birlikte mirasçı olduğu zümre uzaklaştıkça artar:
| Eşin birlikte mirasçı olduğu zümre | Eşin payı | Kalan |
|---|---|---|
| 1. zümre — altsoy (çocuklar/torunlar) | 1/4 | 3/4 altsoya |
| 2. zümre — anne-baba ve altsoyu | 1/2 | 1/2 o zümreye |
| 3. zümre — büyükanne/büyükbaba ve altsoyu | 3/4 | 1/4 o zümreye |
Somut örnek: eş ve iki çocuk varsa eş terekenin 1/4'ünü, çocukların her biri kalan 3/4'ün yarısını, yani 3/8'ini alır. Eş ve yalnız bir çocuk varsa çocuğun payı 3/4 olur. Eş yoksa altsoy terekenin tamamını eşit paylaşır.
Saklı Pay: Vasiyetle Dokunulamayan Kısım
Mirasbırakan vasiyetname veya sağlararası kazandırmalarla malvarlığı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir — ama belirli mirasçıların saklı payına dokunamaz. Saklı pay, yasal miras payının kanunda belirlenen bir oranıdır:
- Altsoy: yasal miras payının yarısı
- Anne ve baba: yasal miras payının dörtte biri
- Sağ kalan eş: birinci veya ikinci zümreyle birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı; diğer hâllerde dörtte üçü
Kardeşlerin saklı payı yoktur. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır; buna rağmen kardeşlere saklı pay tanıyan eski kaynaklar hâlâ dolaşımdadır. Saklı payı zedelenen mirasçı, tasarrufun saklı payı aşan kısmının indirilmesi için tenkis davası açabilir.
Vefat Etmiş Mirasçının Payı Ne Olur? (Halefiyet)
Mirasbırakandan önce vefat etmiş bir mirasçının payı yok olmaz; kendi altsoyuna geçer ve o dal kendi içinde paylaşır. Buna halefiyet (temsil) ilkesi denir. Örneğin mirasbırakanın iki çocuğundan biri daha önce vefat etmiş ve iki torun bırakmışsa, o çocuğun payı ikiye bölünüp torunlara geçer — hayattaki diğer çocuğun payı bundan etkilenmez. Altsoy bırakmadan vefat eden mirasçının payı ise aynı zümredeki diğer mirasçılara kalır.
Miras Payı Hesabında Sık Yapılan Hatalar
Aşağıdaki dört nokta, elde yapılan hesapların en sık saptığı yerlerdir.
1. Eşin payını sabit sanmak
"Eş dörtte bir alır" ezberi yalnız altsoyla birlikte mirasçı olunan hâlde doğrudur. Çocuk yoksa eşin payı 1/2'ye, büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte 3/4'e çıkar.
2. Kardeşe saklı pay tanımak
2007 değişikliğinden bu yana kardeşlerin saklı payı yoktur. Mirasbırakan malvarlığını vasiyetle bir başkasına bırakmışsa kardeş, saklı paya dayanarak tenkis isteyemez.
3. Yasal payı saklı payla karıştırmak
Yasal miras payı, vasiyetname yoksa kişinin alacağı paydır. Saklı pay ise vasiyetname varken dahi korunan asgari kısımdır ve yasal payın bir oranıdır — ikisi aynı sayı değildir.
4. Yüzdelerin toplamını %100 beklemek
Asıl olan kesir paylardır ve toplamları tam bir bütün eder. Ekranda gösterilen yüzdeler iki ondalığa yuvarlanır; üç çocuk gibi devirli paylarda (1/3) satırların toplamı %99,99 görünebilir. Bu bir hesap hatası değil, yuvarlama farkıdır.
Bu Hesabın Kapsamı Dışında Kalanlar
Araç yasal mirasçılık esasına göre pay üretir. Aşağıdaki durumlar sonucu değiştirir ve dosyaya özel değerlendirme gerektirir: geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesi, mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirler (muris muvazaası ve tenkis tartışması), mirasın reddi, mirastan çıkarma ve feragat, evlatlık ilişkisi ile terekedeki borçlar. Bu başlıklardan biri dosyanızda varsa, aşağıdaki paylar bir başlangıç noktasıdır — sonuç değildir.