İşe İade Davası: Şartları, Süreler, Arabuluculuk ve Tazminat

İşe iade davası; iş güvencesi kapsamındaki bir işçinin, iş sözleşmesinin işveren tarafından geçerli bir neden olmaksızın veya usulüne uygun olmayan bir şekilde feshedilmesi halinde, feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iadesi amacıyla açtığı bir tespit davasıdır. Bu dava, ciddi mali yükümlülükleri (boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı) de beraberinde getirir.

1. İş Güvencesinden Yararlanma Şartları

Kanun koyucu, her işçiye işe iade davası açma hakkı tanımamıştır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18. maddesi, belirli şartların kümülatif (bir arada) olarak gerçekleşmesini aramaktadır.

İş Kanunu'na Tabi Olma

4857 veya 5953 sayılı Kanun

30+ İşçi Şartı

Aynı işkolundaki tüm işyerleri

En Az 6 Ay Kıdem

Yer altı işçilerinde aranmaz

Belirsiz Süreli Sözleşme

Belirli süreli sözleşme istisnaları

İşveren Vekili Olmamak

GM seviyesi hariç tutulur

Organik Bağ İlkesi

Yargıtay, şirketler topluluğu veya holding yapılanmalarında, şirketler arasında hukuki ve fiili bağlantı tespit ederse, tüm şirketlerdeki çalışan sayısını toplayarak 30 işçi şartını değerlendirir. Bu, işverenin işyerini parçalayarak iş güvencesinden kaçmasını önleyen bir içtihattır.

2. Fesih İçin "Geçerli Neden" Kavramı

İşveren, iş güvencesi kapsamındaki bir işçiyi işten çıkarırken ya Haklı Neden'e (Md. 25/II) ya da Geçerli Neden'e (Md. 18) dayanmak zorundadır.

2.1. İşçinin Yeterliliğinden Kaynaklanan Nedenler

Performans düşüklüğü, sık hastalanma, işi öğrenememe gibi nedenler.

Yargıtay Kriteri: Hedeflerin önceden bildirilmesi, objektif ölçüm, süreklilik ve mutlaka savunma alınması gerekir.

2.2. İşçinin Davranışlarından Kaynaklanan Nedenler

İşverene zarar vermek, iş arkadaşlarıyla uyumsuzluk, işyerinde rahatsızlık yaratmak gibi haller.

2.3. İşletmenin Gereklerinden Kaynaklanan Nedenler

Ekonomik kriz, siparişlerin azalması, yeni teknolojiye geçiş, departman kapatılması.

Ultima Ratio (Feshin Son Çare Olması) İlkesi

İşveren ekonomik nedenlerle işçi çıkarıyorsa, feshin kaçınılmaz olduğunu ispatlamalıdır. Yargıtay şu soruyu sorar:

• Fazla mesaileri kaldırdın mı?
• Ücretsiz izin teklif ettin mi?
• Başka bir şubede değerlendirdin mi?

Bu yollar denenmeden yapılan fesih GEÇERSİZDİR.

3. Yargılama Usulü ve Hak Düşürücü Süreler

İşe iade süreci, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile ciddi prosedürel değişikliğe uğramıştır. Süreler "hak düşürücü" niteliktedir - bir gün bile gecikilse dava reddedilir.

Süreç Akışı

Fesih Bildirimi

Yazılı + Açık ve kesin sebep (Md.19)

Zorunlu Arabuluculuk

1 AY içinde başvuru (Dava şartı)

Dava Açma

Anlaşamama tutanağından 2 HAFTA içinde

İspat Yükü

İşe iade davalarında ispat yükü işverendedir. İşveren, feshin geçerli bir nedene dayandığını ve feshin son çare olduğunu kanıtlamakla yükümlüdür.

4. Davanın Sonuçları

Mahkeme, feshin geçersizliğine karar verirse süreç şu şekilde işler:

4.1. İşçinin Başvurusu

Kararın kesinleşmesinden itibaren 10 İŞ GÜNÜ içinde işverene noter kanalıyla başvurarak işe başlatılma talebi. Bu süre kaçırılırsa fesih geçerli hale gelir!

4.2. İşverenin Seçimlik Hakkı

İşçinin başvurusunu alan işveren, 1 AY içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır. Ancak tazminat ödeyerek başlatmamayı da tercih edebilir.

5. Mali Haklar ve Hesaplamalar

Boşta Geçen Süre Ücreti

4 AY

En fazla

• Giydirilmiş brüt ücret üzerinden
• İşe başlatılsa da ödenir
• Sigorta ve vergi kesilir
• SGK'ya bildirilir

İşe Başlatmama Tazminatı

4-8 AY

Hakim takdiri

• Çıplak brüt ücret üzerinden
• İşe başlatılmazsa ödenir
• Gelir Vergisi MUAFİYETİ
• Sadece Damga Vergisi kesilir

Maximum Tazminat Formülü

4 AY + 8 AY = 12 AY

Boşta Geçen Süre + İşe Başlatmama Tazminatı

Kıdem/İhbar Mahsuplaşması:

İşveren işten çıkarırken kıdem/ihbar ödediyse: İşe başlatılırsa bu tutarlar boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. İşe başlatılmazsa işçide kalır.

6. Sendikal Fesih Durumu

Sendikal Tazminat

Eğer mahkeme, feshin sendikal nedenlerle yapıldığına hükmederse durum değişir:

En Az 1 YILLIK ÜCRET

İşçinin başvurusu şartına bağlı olmaksızın

İşveren işçiyi işe başlatsa dahi bu tazminatı ödemek zorundadır.

Sonuç

İşe iade davası, işverenin "kovma" yetkisini sınırlayan, modern iş hukukunun en önemli kazanımıdır. Ancak süreç; 1 aylık arabuluculuk süresi, 2 haftalık dava açma süresi ve 10 günlük işe başvuru süresi gibi "mayınlı tarlalarla" doludur. Tek bir sürenin kaçırılması, haklı bir davayı usulden kaybettirebilir.

"İşe iade süreci, hız ve usul kurallarına hakimiyet gerektirir."

— Av. Mesut İLME

İlgili Mevzuat

• 4857 sayılı İş Kanunu m.18-21 (İş Güvencesi)
• 4857 sayılı İş Kanunu m.19 (Fesih Bildirimi)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (Arabuluculuk)
• 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.25 (Sendikal Tazminat)

İşe İade Davası Hakkında Sık Sorulan Sorular

İşe iade davası ne kadar sürer?

Yerel mahkemelerde hedef süre yaklaşık 300-400 gündür. İstinaf süreciyle birlikte ortalama 1.5-2 yılı bulabilmektedir. Ancak "Seri Yargılama Usulü" uygulandığından diğer davalara göre daha hızlı sonuçlanmaktadır.

30 işçi sayısında taşeron işçiler sayılır mı?

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde, alt işverenin işçisi sadece kendi işverenindeki sayıya dahildir. Ancak muvazaalı (hileli) bir taşeronluk ilişkisi varsa, tüm işçiler asıl işverenin işçisi sayılarak 30 işçi hesabına dahil edilir.

İşe iade davasını kazandım ama eski işyerime dönmek istemiyorum, ne yapmalıyım?

Davanın mali sonuçlarından yararlanabilmek için işverene SAMİMİ olarak işe başlama başvurusunda bulunmanız şarttır. "Sadece paramı istiyorum" derseniz, feshiniz geçerli hale gelir ve işe iade haklarınızı kaybedersiniz.

Emekli olan işçi işe iade davası açabilir mi?

İş sözleşmesi emeklilik nedeniyle değil de işveren tarafından feshedilmişse, emekli işçi de diğer şartları taşıyorsa (30 işçi, 6 ay kıdem vb.) işe iade davası açabilir.

Arabulucuda anlaşırsam ne olur?

Arabuluculuk sürecinde işe iade konusunda anlaşırsanız, işe başlama tarihiniz ve mali haklarınız tutanağa bağlanır. Bu tutanak mahkeme ilamı hükmündedir ve icra edilebilir.

Boşta geçen süre ücreti nedir?

İşçinin çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarıdır. İşçi işe başlatılsa da başlatılmasa da bu ücret ödenir.

İşe başlatmama tazminatı ne kadar?

İşveren işçiyi işe başlatmazsa, en az 4 en çok 8 aylık ücreti tutarında tazminat öder. Miktarı hakim takdir eder, genellikle 4-5 ay olarak belirlenir.

Performans düşüklüğü nedeniyle işten çıkarılabilir miyim?

Evet, ancak işveren önce hedefleri bildirmeli, performansı objektif kriterlerle ölçmeli, düşüklüğün süreklilik arz ettiğini ispatlamalı ve mutlaka işçiden savunma almalıdır.

Feshin son çare olması (Ultima Ratio) ne demek?

İşveren ekonomik nedenlerle işçi çıkarıyorsa, önce fazla mesaileri kaldırma, ücretsiz izin teklifi, başka şubede değerlendirme gibi alternatifleri denemelidir. Bunlar denenmeden yapılan fesih geçersizdir.

Arabuluculuk başvurusu yapmadan dava açabilir miyim?

Hayır. 2018 yılından itibaren işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.

İşe İade Davası

Kritik Hak Düşürücü Süreler