Miras hukuku, bir gerçek kişinin ölümü durumunda malvarlığının (tereke) kimlere ve nasıl intikal edeceğini düzenleyen teknik bir hukuk dalıdır. "Külli Halefiyet" ilkesi gereği mirasçılar, murisin hak ve borçlarına bir bütün olarak kendiliğinden sahip olurlar. Ancak bu otomatik geçiş, çoğu zaman paylaşım sorunlarını beraberinde getirir.
1. Yasal Mirasçılık ve Zümre Sistemi
Türk hukukunda mirasçılık, kan bağına dayalı "Zümre Sistemi" (Derece Sistemi) üzerine kuruludur. TMK m.495 ve devamı maddeleri esas alınır.
| Zümre | Mirasçılar | Eşin Payı |
|---|---|---|
| 1. Zümre (Altsoy) | Çocuklar, Torunlar | 1/4 |
| 2. Zümre (Ana-Baba) | Anne, Baba, Kardeşler | 1/2 |
| 3. Zümre (Büyükanne-Baba) | Büyükanne, Büyükbaba | 3/4 |
| Zümre Yoksa | - | Tamamı |
Mirasbırakanın çocuğu kendisinden önce ölmüşse, onun payı kendi çocuklarına (torunlara) geçer.
2. Muris Muvazaası (Mirasçılardan Mal Kaçırma)
Miras hukukunda en sık karşılaşılan ve ispatı en zor olan dava türüdür.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı01.04.1974 tarih, 1/2 sayılı karar: Muris, aslında "bağışlamak" istediği bir taşınmazı tapuda "satış" göstererek devrederse, bu işlem muvazaa (danışıklılık) nedeniyle geçersizdir.
Davanın Şartları
Tarafların gerçek iradesini yansıtmaz, tapu memurunu kandırmak için yapılır
Tarafların asıl iradesi, ancak şekil şartına uyulmadığı için geçersiz
Mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma amacı
Muris Muvazaası davasında zamanaşımı süresi yoktur. Saklı paylı olsun veya olmasın, miras hakkı çiğnenen her mirasçı bu davayı açabilir.
3. Saklı Pay ve Tenkis Davası
Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir ancak bu özgürlüğü "Saklı Pay" kuralları ile sınırlanmıştır.
TMK m.506 - Saklı Pay Oranları:
*2007 yılında yapılan kanun değişikliği ile kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
Tenkis Davası (TMK m.560)
Mirasbırakan saklı pay kurallarını ihlal etmişse, saklı payı zedelenen mirasçılar tenkis davası açarak tecavüz edilen kısmın iadesini talep edebilir.
- • Öğrenmeden itibaren 1 yıl
- • Mirasın açılmasından/vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl
Bu süreler zamanaşımı değil, hak düşürücü süredir!
4. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şüyu)
Mirasçılar arasında "elbirliği mülkiyeti" söz konusudur. Kimse kendi payını tek başına satamaz. Anlaşmazlık halinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurulur.
Aynen Taksim
Malın fiziksel olarak bölünmesi mümkündür. (Örn: Büyük bir arazinin parsellenmesi). Öncelik bu yöntemdedir.
Satış Suretiyle Taksim
Malın bölünmesi mümkün değilse (Örn: Bir daire), mal icra yoluyla açık artırmada satılır ve bedeli paylaşılır.
5. Mirasta Denkleştirme (İade)
TMK m.669: Mirasbırakanın sağlığında mirasçılarına "miras payına mahsuben" yaptığı karşılıksız kazandırmalar (çeyiz, kuruluş sermayesi, borçtan kurtarma vb.), miras paylaşımı sırasında terekeye iade edilmelidir.
Amaç, mirasçılar arasındaki adaleti sağlamaktır.
6. Mirasın Reddi (Reddi Miras)
Miras sadece aktifleri (malları) değil, pasifleri (borçları) da kapsar. Murisin borçları malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir.
TMK m.605 - Süre
Mirasçılar, mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak mirası kayıtsız şartsız reddedebilirler.
Tereke "borca batık" ise hükmen reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2)
Sonuç ve Değerlendirme
Miras hukuku davaları, aile içi dinamiklerin ve duygusallığın yoğun olduğu, hukuki tekniğin ise en üst düzeyde kullanılması gereken dava türleridir. Özellikle Muris Muvazaası ve Tenkis davalarında, Yargıtay'ın güncel içtihatlarına hakim olmak hayati önem taşır.
"Miras hakkınız, emeğinizin ve ailenizin geleceğidir."
— Av. Mesut İLME
İlgili Mevzuat
- • 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu: Madde 495-682
- • Yargıtay İBK: 01.04.1974 tarih, 1/2 sayılı Karar
- • Hukuk Muhakemeleri Kanunu: Yetki ve Delil Kuralları