Bir evliliğin hukuken geçerli olabilmesi için şekli ve maddi şartlar gerekir. Bazı durumlarda nikah şeklen gerçekleşmiş olsa da, kurucu unsurlardaki sakatlıklar nedeniyle evlilik sakat hale gelebilir. Sakat bir evliliği sona erdirmenin yolu boşanma değil, Evliliğin İptali (Butlan) davasıdır.
1. Yokluk ve Butlan Ayrımı
YOKLUK
Kurucu unsurlar hiç yok
- • İmam nikahı
- • Aynı cinsle evlenme
BUTLAN
Şekil tamam ama ehliyet/irade sakat
- • Akıl hastalığı
- • Zorla evlendirme
2. Mutlak Butlan Sebepleri (TMK m.145)
Kamu düzenini ilgilendiren, en ağır hallerdir. Süre sınırı yoktur.
A. Mevcut Evlilik (Çift Evlilik)
Eşlerden birinin zaten evli olması. İkinci eş iyiniyetliyse ve ilk evlilik sona ererse, ikinci evlilik sağlamlaşabilir (m.147).
B. Ayırt Etme Gücünden Sürekli Yoksunluk
Akıl hastalığı veya başka sebeple sürekli temyiz kudreti yokluğu. Geçici yoksunluk nisbi butlandır.
C. Akıl Hastalığı
Evlenmeye engel derecede ağır akıl hastalığı. Resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmeli.
D. Hısımlık Engeli (m.129)
Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca/dayı/hala/teyze-yeğen, kayın hısımlığı, evlat edinen-evlatlık.
3. Nisbi Butlan Sebepleri (TMK m.148-151)
Tarafların şahsi menfaatlerini ilgilendiren irade sakatlığı halleridir.
A. Geçici Ayırt Etme Yoksunluğu (m.148)
Nikah sırasında alkol, uyuşturucu, hipnoz etkisiyle geçici şuur kaybı.
B. Yanılma - Hata (m.149)
- Şahısta Hata: Başka biriyle evlenmek
- Vasıfta Hata: Sabıkası, ağır hastalığı hakkında esaslı hata
C. Aldatma - Hile (m.150)
Namus/onur hakkında yalan veya hastalık gizleme. Örn: Başkasından hamile olduğu halde "senden" demek.
D. Korkutma - Tehdit (m.151)
Kendisi veya yakınlarının hayatı, sağlığı veya namusuna yönelik ağır ve pek yakın tehdit. ZORLA EVLENDİRME.
4. Dava Açma Hakkı ve Süreler
Mutlak Butlan
- Kim: Savcı, eşler, ilgililer
- Süre: YOK (her zaman)
Nisbi Butlan
- Kim: Sadece iradesi sakatlanan eş
- Süre: Öğrenmeden itibaren 6 AY
- Azami: Evlenmeden itibaren 5 YIL
5. İptalin Hukuki Sonuçları
TMK m.156:
"Mutlak butlan halinde bile evlenme, hakimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur."
Çocuklar (m.157)
Evlilik içi doğmuş (meşru) sayılırlar. Soybağı, velayet, miras hakları korunur.
İyiniyetli Eş
Evlilikle kazandığı kişisel durumu (vatandaşlık vb.) korur.
Tazminat ve Nafaka
Boşanma hükümleri kıyasen uygulanır. Ancak tazminat için karşı tarafın kötü niyetli/kusurlu, talep edenin iyiniyetli olması şarttır.
Sonuç ve Değerlendirme
Evliliğin iptali (butlan) davaları, boşanmaya göre daha teknik, ispat yükünün ağır ve hak düşürücü sürelerin hayati olduğu davalardır. Yanlış niteleme (butlan yerine boşanma) veya süreyi kaçırmak, haklıyken haksız duruma düşürür.
"Geçersiz bir evliliği sürdürmek kaderiniz değildir."
— Av. Mesut İLME
İlgili Mevzuat
- • TMK Madde 145: Mutlak Butlan Sebepleri
- • TMK Madde 148-151: Nisbi Butlan Sebepleri
- • TMK Madde 152: Süreler
- • TMK Madde 156-157: Sonuçlar