İş kazası ve meslek hastalığı davaları; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu üçgeninde yürütülen, tıbbi, teknik ve hukuki bilgilerin harmanlandığı kompleks süreçlerdir.
1. İş Kazası ve Meslek Hastalığının Hukuki Tanımı
1.1. İş Kazası (5510 s. Kanun Md. 13)
Her kaza hukuken iş kazası değildir. Kanun, bir olayın iş kazası sayılabilmesi için "yer ve zaman" veya "yapılan iş ile illiyet bağı" unsurlarını arar.
Yargıtay İçtihadı
Yargıtay, iş kazası kavramını geniş yorumlamaktadır. İşçinin işyerinde kalp krizi geçirmesi veya işyerindeki bir tartışma sonucu intihar etmesi dahi, "işyeri sınırları içinde gerçekleştiği" veya "iş stresiyle illiyet bağı kurulduğu" gerekçesiyle iş kazası sayılabilmektedir.
1.2. Meslek Hastalığı (5510 s. Kanun Md. 14)
Tanım
Meslek hastalığı, iş kazasının aksine ani bir olay değil, tekrarlayan bir sürecin sonucudur. İşçinin çalıştığı işin niteliğinden dolayı uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.
2. İşverenin Hukuki Sorumluluğu
İş kazası tazminat davalarının temeli, işverenin "Gözetim Borcu"na aykırı davranmasıdır. Bu sorumluluk TBK m.417'de açıkça düzenlenmiştir.
6331 s. İSG Kanunu
İşverenin sorumluluğu "kusursuz sorumluluğa yaklaşan bir kusur sorumluluğu" halini almıştır. Sadece mevzuattaki değil, bilim ve teknolojinin gerektirdiği TÜM önlemler alınmalıdır.
Kaçınılmazlık İlkesi
İşveren her türlü önlemi aldığını, kazanın işçinin ağır ihmali veya mücbir sebep (deprem vb.) nedeniyle meydana geldiğini ispatlarsa tazminattan hakkaniyet indirimi yapılır.
Kazanın oluşumunda işçinin kendi kusuru varsa, bu oran tazminattan indirilir. Üçüncü kişinin kusuru varsa, işveren ile üçüncü kişi müteselsilen sorumlu olur.
3. Talep Edilebilecek Tazminat Türleri
Maddi Tazminat
- • Tedavi Giderleri
- • Geçici İş Göremezlik
- • Sürekli İş Göremezlik (Efor Kaybı)
Manevi Tazminat
- • Acı, elem ve ızdırap karşılığı
- • Yakınlar da talep edebilir
- • SGK düşümü yapılmaz
Destekten Yoksun Kalma
- • Ölüm halinde
- • Eş, çocuk, anne-baba
- • Mirastan bağımsız hak
3.1. Sürekli İş Göremezlik (Efor Kaybı) Hesabı
3.2. Manevi Tazminat
TBK m.56 uyarınca, işçinin çektiği acı, elem ve ızdırabın bir nebze dindirilmesi amacıyla hükmedilen tazminattır.
Yakınlar da talep edebilir: Ağır bedensel zarar (uzuv kaybı) veya ölüm halinde eş, çocuk, anne, baba, kardeş de manevi tazminat talep edebilir.
4. SGK Hakları ve Rücu Mekanizması
Geçici İş Göremezlik Ödeneği
Raporlu süre için SGK tarafından ödenen ücret
Sürekli İş Göremezlik Geliri
%10 ve üzeri maluliyet durumunda emekli maaşı gibi bağlanır
PSD (Peşin Sermaye Değeri) ve Tenkis
Zenginleşme yasağı: İşçi aynı zarar için iki kez ödeme alamaz. SGK tarafından bağlanan gelirin Peşin Sermaye Değeri'nin rücu edilebilir kısmı tazminattan düşülür.
⚠️ Manevi tazminattan herhangi bir SGK düşümü YAPILMAZ.
5. Dava Süreci ve Usul Hukuku
Görevli Mahkeme
İş Mahkemeleri (yoksa Asliye Hukuk, iş mahkemesi sıfatıyla)
Yetkili Mahkeme
Şirket merkezi VEYA kazanın olduğu yer (HMK m.16)
Zamanaşımı
Genel zamanaşımı (TBK m.146)
Ölüm halinde (ceza zamanaşımı)
Yargılama Aşamaları
6. İşverenin Ceza Sorumluluğu
Taksirle Yaralama
TCK m.89 - Yaralanma varsa
Taksirle Öldürme
TCK m.85 - Ölüm halinde
Hukuk-Ceza İlişkisi
Tazminat davası ile ceza davası birbirinden bağımsızdır. Hukuk hakimi, ceza mahkemesinin kusur tespitiyle bağlı değildir. Ancak maddi olgu tespitiyle (kazanın oluş şekli) bağlıdır.
Sonuç
İş kazası ve meslek hastalığı davaları; tıbbi, teknik ve hukuki bilgilerin harmanlandığı, uzmanlık gerektiren kompleks süreçlerdir. Tazminat miktarını doğrudan etkileyen "kusur oranları" ve "maluliyet oranları"na yapılacak itirazlar, davanın kaderini belirler.
"Kaza sonrasının hukuki yönetimi, kazanın yaralarını sarmak kadar önemlidir."
— Av. Mesut İLME
İlgili Mevzuat
- • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13-14
- • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
- • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.56, m.417
- • 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.85, m.89