Vasiyetname Düzenleme Rehberi

Hukuk sistemimizde "İrade Özgürlüğü" ilkesinin en somut yansımalarından biri, kişinin ölümünden sonra malvarlığının akıbetini belirleyebilme hakkıdır. Bu iradenin hukuki forma bürünmüş haline "Vasiyetname" denir. Ancak bu özgürlük sınırsız değildir; TMK'nın katı şekil şartlarına ve saklı pay kurallarına tabidir.

1. Vasiyetname Düzenleme Ehliyeti

TMK m.502 uyarınca vasiyetname düzenleyebilmek için iki şart aranır:

Ayırt Etme Gücü

Yapılan işlemin sebep ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneği. Akıl hastalığı, demans/alzheimer bu gücü ortadan kaldırır.

15 Yaşın İkmali

Kanun koyucu, ölüme bağlı tasarruflar için erginlik yaşı olan 18'i değil, 15 yaşın doldurulmasını yeterli görmüştür.

Yargıtay Uygulaması:

Vasiyetname tarihinde mirasbırakanın akıl sağlığına itiraz edilmesi sık görülür. Adli Tıp Kurumu raporu, vasiyetnamenin kaderini belirler.

2. Vasiyetname Türleri (TMK m.531)

A. Resmi Vasiyetname (TMK m.532-537)

En güvenilir ve ispat gücü en yüksek olan türdür. Resmi memur (Noter, Sulh Hukuk Hakimi) huzurunda, iki tanığın katılımıyla düzenlenir.

Düzenleme Süreci:

1Mirasbırakan arzularını memura bildirir

2Memur yazar, mirasbırakan okur ve imzalar

3Memur tarih atıp imzalar

4İki tanık akli denge beyanı verir ve imzalar

B. El Yazılı Vasiyetname (TMK m.538)

Yapılması en kolay ancak iptal davasına en çok konu olan türdür. Notere gitmeye gerek yoktur, masrafsızdır.

Geçerlilik Şartları:

Tamamı El Yazısı

Başından sonuna kadar mirasbırakanın kendi el yazısı

Tarih (El Yazısı)

Gün, ay ve yıl açıkça el yazısıyla

İmza

Metnin altında mirasbırakanın imzası

Geçersiz:

Bilgisayar/daktilo çıktısı üzerine atılan imza geçersizdir!

C. Sözlü Vasiyetname (TMK m.539-541)

İstisnai bir yoldur. Sadece olağanüstü durumların varlığı halinde (yakın ölüm tehlikesi, savaş, hastalık, ulaşımın kesilmesi) ve diğer türlere başvurma imkanının olmadığı hallerde yapılabilir.

Dikkat:

Olağanüstü durum ortadan kalktıktan sonra 1 ay içinde mirasbırakan hayatta ise sözlü vasiyetname kendiliğinden hükümsüz olur.

3. Vasiyetnamenin Sınırları: Saklı Pay

Mirasbırakanın irade özgürlüğü mutlak değildir. TMK, belirli mirasçıların (altsoy, ana-baba, eş) miras haklarını koruma altına almıştır (Saklı Pay).

Mirasbırakan, vasiyetname ile tüm malvarlığını bir derneğe veya yabancı birine bırakamaz; sadece saklı paylar dışında kalan "Tasarruf Nisabı" üzerinde tasarruf edebilir.

Saklı payları ihlal eden vasiyetname tamamen geçersiz olmaz; ancak saklı paylı mirasçılar Tenkis Davası açabilir.

4. Vasiyetnamenin İptali Davası (TMK m.557)

Vasiyetname, kanunda sayılan sınırlı sebeplerin varlığı halinde mahkeme kararıyla hükümsüz kılınabilir.

Ehliyetsizlik

Ayırt etme gücünden yoksunluk (Alzheimer vb.)

İrade Sakatlığı

Hata, hile, korkutma veya zorlama

Hukuka Aykırılık

İçerik veya koşulların ahlaka aykırılığı

Şekil Eksikliği

Kanunun aradığı şartlara uyulmaması

Hak Düşürücü Süreler:

1 YIL

Vasiyetnamenin öğrenilmesinden itibaren

10 YIL

Vasiyetnamenin açılmasından itibaren

5. Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması (TMK m.596)

Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamenin hukuki sonuç doğurabilmesi için mutlaka resmi makamlarca açılıp okunması gerekir.

1Vasiyetnameyi bulan/saklayan kişi Sulh Hukuk Mahkemesi'ne teslim eder

2Mahkeme yasal ve atanmış mirasçıları duruşmaya çağırır

3Vasiyetname gelenlerin huzurunda açılır ve okunur

Bu işlem vasiyetnamenin geçerli olduğunu göstermez; sadece içeriğin duyurulmasıdır. İtirazı olanlar iptal davası açabilir.

Sonuç

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra bile iradesini yaşatan, sevdiklerini koruyan veya malvarlığını idealleri doğrultusunda yönlendiren güçlü bir hukuki enstrümandır.

Ancak şekil şartlarına uyulmadan hazırlanan vasiyetnameler, ölümden sonra mirasçılar arasında yıllar süren davalara ve husumetlere yol açabilir.

"İyi hazırlanmış bir vasiyetname, arkanızda bıraktığınız en büyük huzur kaynağıdır."

— Av. Mesut İLME

İlgili Mevzuat

• TMK Madde 502: Vasiyetname Ehliyeti
• TMK Madde 531-541: Şekil Şartları (Resmi, El Yazılı, Sözlü)
• TMK Madde 557: İptal Sebepleri
• TMK Madde 596: Açılma ve Okunması
• Noterlik Kanunu: İlgili Yönetmelikler

Vasiyetname Hakkında Sık Sorulan Sorular

Vasiyetname nedir?

Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının (terekesinin) akıbetini belirlediği, tek taraflı ve ölüme bağlı bir hukuki tasarruftur. TMK m.531-549 arasında düzenlenmiştir.

Vasiyetname yapmak için kaç yaşında olmak gerekir?

TMK m.502 uyarınca vasiyetname düzenlemek için 15 yaşını doldurmuş olmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak yeterlidir. Erginlik yaşı olan 18 aranmaz.

Vasiyetname ile evlatlıktan red yapılabilir mi?

Evet, ancak çok sıkı şartları vardır (TMK m.510). Mirasçının ağır suç işlemesi veya aile hukuku ödevlerini yerine getirmemesi gerekir. "Beni aramıyor" gibi gerekçeler kabul edilmez.

Noterde yapılan vasiyetname iptal edilebilir mi?

Evet. Resmi vasiyetname olması kesin geçerlilik anlamına gelmez. Mirasbırakanın o tarihte akli dengesinin yerinde olmadığı ispatlanırsa noter huzurunda yapılmış olsa bile iptal edilebilir.

Vasiyetname yaptım, pişman oldum. Ne yapabilirim?

Vasiyetname tek taraflı bir işlemdir. Dilediğiniz zaman yeni bir vasiyetname yaparak eskisini geçersiz kılabilirsiniz. Veya el yazılı vasiyetnameyi yırtarak yok edebilirsiniz. Son tarihli vasiyetname öncekini hükümsüz kılar.

El yazılı vasiyetname geçerli mi?

Evet, geçerlidir ancak çok katı şekil şartları vardır: Tamamı el yazısı olmalı, tarih (gün/ay/yıl) el yazısıyla yazılmalı ve imzalanmalıdır. Bilgisayar çıktısı + imza geçersizdir.

Vasiyetname ile tüm malımı birine bırakabilir miyim?

Hayır. Saklı paylı mirasçılarınız (çocuklar, eş, ana-baba) varsa sadece "tasarruf nisabı" üzerinde tasarruf edebilirsiniz. Saklı payları ihlal eden kısım için tenkis davası açılabilir.

Vasiyetname iptal davası zamanaşımı süresi nedir?

İptal davası, vasiyetnamenin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu hak düşürücü süredir.

Sözlü vasiyetname ne zaman yapılabilir?

Sadece olağanüstü durumların varlığı halinde (yakın ölüm tehlikesi, savaş, hastalık) ve diğer vasiyetname türlerine başvurma imkanının olmadığı hallerde yapılabilir. Olağanüstü durum kalktıktan 1 ay sonra hükümsüz olur.

Vasiyetname nereye teslim edilir?

Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnameyi bulan veya saklayan kişi, bunu Sulh Hukuk Mahkemesi'ne teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme mirasçıları çağırarak vasiyetnameyi açar ve okur.

Vasiyetname Türleri