Mobbing; mevcut gücün veya pozisyonun kötüye kullanılarak, sistematik olarak psikolojik şiddet, baskı, aşağılama ve tehdit gibi şekillerde tecelli eden duygusal bir saldırı biçimidir. Türk hukuku bu durumu TBK 417 ile koruma altına almaktadır.
1. Hukuki Dayanak
TBK Madde 417 - İşverenin Gözetim Borcu:
"İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür."
TBK 417, mobbingi sadece yapan kişiyi değil, sessiz kalan veya ortam hazırlayan işvereni de doğrudan sorumlu tutar.
2. Mobbing Türleri
Dikey Mobbing (Bossing)
Yukarıdan Aşağıya
- • Yetkilerin elinden alınması
- • Uzmanlık dışı angarya işler
- • Toplantılara çağrılmama
- • Herkesin içinde azarlama
Yatay Mobbing
Eşit statüdekiler arası
- • Dedikodu çıkarma
- • Sosyal dışlama
- • Bilgi saklama
- • Yemekte yalnız bırakma
Stratejik Mobbing
Kurumsal politika
- • Tazminatsız çıkarmak için bezdirme
- • İstifaya zorlama
- • Hakkın kötüye kullanımı
3. İspat Yöntemleri
Mobbing davalarının en zorlu kısmı ispat aşamasıdır. Ancak Türk Yargısı, bu zorluğu görerek ispat yükünü hafifletmiştir.
"Yaklaşık İspat" Kriteri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, mobbing davalarında %100 ispat şartı aramaz. İşçinin mobbinge uğradığına dair "kuvvetli bir emare" sunması yeterlidir.
Sonuç: İşçi mobbingi yaklaşık olarak ispatladığında, ispat yükü yer değiştirir. Artık işveren mobbing yapmadığını ispatlamak zorundadır.
En Güçlü Deliller
İzinsiz ses kaydı TCK 132-133 uyarınca suç teşkil edebilir. Ancak Yargıtay bazı ani durumlarda kabul edebilmektedir. Yine de risklidir, avukata danışılmalıdır.
4. Mağdurun Yasal Hakları
Haklı Fesih (Md. 24/II)
- • İhbar beklemeden derhal istifa
- • Kıdem tazminatı ALINIR
- • İşsizlik maaşı alınabilir
Çalışmaktan Kaçınma
- • 6331 s.K. m.13 uyarınca
- • Ciddi tehlike halinde
- • Ücret ödenmeye devam eder
TİHEK Başvurusu
- • Ayrımcılık temelli mobbingde
- • İdari para cezası
- • Kolay başvuru süreci
5. Tazminat Türleri
| Tazminat Türü | Dayanak | Miktar |
|---|---|---|
| Manevi Tazminat | Elem, keder, kişilik haklarına saldırı | Hakimin takdiri |
| Maddi Tazminat | Tedavi masrafları, kazanç kaybı | Belgelenen zarar |
| Ayrımcılık Tazminatı | Dil, din, ırk, cinsiyet temelli | 4 aya kadar ücret |
| Kötüniyet Tazminatı | İş güvencesi dışı işçiler | İhbarın 3 katı |
Yargıtay son yıllarda caydırıcı olması açısından manevi tazminat miktarlarını artırma eğilimindedir.
6. Zamanaşımı Süreleri
Manevi Tazminat
(TBK m.146 - İşçi lehine)
İşçilik Alacakları
(Kıdem, Ücret vb.)
Sonuç
Mobbing, işverenin "yönetim hakkı" kılıfına saklanamayacak kadar ağır bir insan hakları ihlalidir. Mağdurun yapması gereken: sessiz kalmamak, pes edip istifa etmemek ve süreci belgelemektir.
"Mobbinge uğrayan işçinin istifa etmesi hayatın olağan akışına uygundur, ancak haklarını bırakıp gitmesi beklenemez."
— Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
İlgili Mevzuat
- • 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417 (Gözetim Borcu)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.24/II (Haklı Nedenle Fesih)
- • 4857 sayılı İş Kanunu m.5 (Eşit Davranma)
- • 6331 sayılı İSG Kanunu m.13 (Çalışmaktan Kaçınma)